Transponeren

Transponeren is het omzetten van een melodie of akkoordenschema naar een andere toonsoort. Dit wordt voornamelijk gebruikt om een stuk hoger of later te zetten voor de zanger(es). Maar hoe transponeren we een stuk nu eigenlijk? Hieronder volgt een uitleg.

Bij het transponeren is het belangrijk dat je alle akkoorden of noten met een gelijke afstand verhoogd of verlaagd. Het is handig om in stapjes van een halve toon te transponeren. Als je met stappen van een hele toon gaat transponeren, kun je namelijk makkelijk in de war raken, aangezien de afstand van E naar F en van B naar C maar een half is. Meer informatie over afstanden staat bij 'Toonladders uitleg'.
Als een akkoord een toevoeging heeft, bijvoorbeeld mineur (m), septime (7), etc., dan heeft het getransponeerde akkoord dezelfde toevoeging. 

Een voorbeeld:
Je wilt een stuk met de akkoorden Am, C, G, D, F# en Bm met een halve toon verhogen. Dan krijg je:

Am --wordt--> A#m
C  --wordt--> C#
G  --wordt--> G#
D  --wordt--> D#
F# --wordt--> G
Bm --wordt--> Cm

Handig is om bij het transponeren een overzicht van de hals van de gitaar erbij te houden. De onderstaande afbeelding geeft alle tonen op de van de gitaar weer:



Met dit plaatje is het ook makkelijker om grotere stappen maken. Als voorbeeld transponeren we de F naar een B. Je maakt dan 6 stappen:

F  – F# stap 1
F# - G  stap 2
G  - G# stap 3
G# - A  stap 4
A  - A# stap 5
A# - B  stap 6

Dit moet je voor elk akkoord, van het nummer dat je wilt transponeren, uitvoeren. Verlagen werkt op dezelfde manier, alleen tel dan de stapjes achteruit i.p.v. vooruit.

Transponerende intrumenten

Er zijn ook bepaalde instrumenten die standaard getransponeerd zijn. Deze instrumenten worden vergeleken met (en berekend vanuit) een zuiver instrument: de piano. Een piano is een C-Instrument. Als je op een piano een C speelt, hoor je een C zoals die moet klinken. 

Een gitaar is ook een C-instrument. Immers, wanneer je een C zowel op de piano als op de gitaar speelt, klinkt deze identiek (mits de gitaar in de standaard stemming staat).
Bij bijvoorbeeld een trompet is dit anders. Een trompet is een Bes-instrument. De C van een trompet klinkt immers als een Bes op de piano. Voor samenspel wordt vaak gebruik gemaakt van speciaal getransponeerde bladmuziek.

Hieronder staat een overzicht van verschillende instrumentensoorten met de bijbehorende instrumenten:

C-Instrumenten

Dwarsfluit
Hobo
Fagot
Trombone (eigenlijk een Bes-instrument, maar 'leest in C'
C-bas tuba

Bes-Instrumenten

Bes-klarinet
Trompet
Cornet
Flugelhorn
Bugel
Tenorsaxofoon
Bariton/Euphonium/Tuba
Besbas tuba
Sopraan saxofoon
Bas saxofoon

Es-Instrumenten

Es-klarinet
Alt saxofoon
Bariton saxofoon
Alt klarinet
Hoorn in es
Esbas tuba
Contra-altklarinet

F-Instrumenten

Hoorn in F (waldhoorn)
Alt-hobo